De lijdensweg van de euro rijgt de vervolgafleveringen aan elkaar. Wat begon als een succesreeks van 10 jaar wordt stilaan een soap zonder einde. De recentste deus ex machina is de euro-obligatie, die als crisisbedwinger inderdaad een groot verschil zou kunnen maken. De creatie ervan wordt echter verhinderd door precies dezelfde factor die de eenheidsmunt aan het wankelen bracht, namelijk een te grote economische divergentie in een unie zonder politieke bovenbouw.

Euro-obligaties in de Duitse koelkast

De idee van de euro-obligaties geraakte de afgelopen dagen in een stroomversnelling. Concreet betreft het obligaties die zouden worden uitgegeven onder auspiciën van een Europees financieel vehikel in plaats van een individuele lidstaat. Daarmee zouden zwakkere lidstaten goedkoper kunnen lenen, wat in tijden van calamiteiten schokdempend werkt. Recent aangepaste voorstellen (Cf blauwe euro-obligaties) voorzien naast een ingebouwde solidariteit ook een mechanisme dat landen straft als ze het te bont zouden maken. Op korte termijn zouden euro-obligaties alvast een antwoord kunnen bieden op de heersende onzekerheid rond de redding van zwakkere eurolidstaten.

De hoop op een snelle introductie van dergelijke euro-obligaties werd afgelopen week echter de kop ingedrukt door Duits bondskanselier Angela Merkel. Eerder gebeurde dat reeds door Wolfgang Schäuble, de Duitse minister van Financiën die door de Financial Times werd verkozen tot Europees minister van Financiën van het jaar. Die eretitel weerhield Schäuble er niet van om in een interview met dezelfde krant vooral de nationalistische kaart te trekken. Hoewel hij niet uitsluit dat Duitsland in de toekomst bereid kan worden gevonden tot het afstaan van meer budgettaire bevoegdheden aan Europa, duwt hij die overdracht liever voor zich uit in de tijd. Daarmee gaat ook de idee van de euro-obligaties in de koelkast, want zonder medewerking van de Duitsers blijft zo'n project dode letter. Volgens Schäuble zijn de euro-obligaties overigens niet echt nodig. Het probleem zit volgens hem vooral bij de financiële markten die het europroject niet goed hebben begrepen. Het lijkt wel of hij hiermee wil zeggen dat investeerders en valutahandelaren dringend moeten worden bijgeschoold in een nieuw soort economische theorie.

Concurrentiekracht is de sleutel

Met zijn smoesje over een nieuwe theorie geeft de Duitse minister van Financiën impliciet te kennen dat er volgens hem aan de fundamenten van de euro niet moet worden gesleuteld. Maar aangezien die fundamenten serieuze mankementen vertonen, lijkt het wel of Duitsland de euro daarmee reeds heeft opgegeven. Immers, het dieperliggende probleem van de euro is een divergentie inzake socio-economische ontwikkeling tussen de verschillende leden van de club. De euro was een geniale oplossing om protectionistische muntdevaluaties uit de wereld te bannen. Ook zagen we destijds de risicopremies op overheidsobligaties, zelfs van de landen die nu worden gegroepeerd onder de noemer PIGS, convergeren naar de lage Duitse rente. Maar dat was dan ook zowat het enige wat convergeerde. De inflatie, de binnenlandse vraag, de economische groei, de begrotingstekorten, de loonkosten, de concurrentiekracht en de saldi van de lopende rekeningen van de betalingsbalans, allemaal divergeerden ze van elkaar weg. Er ontstond binnen de eurozone vooral een steeds groter wordende concurrentiekloof tussen tekort- en surpluslanden. Een kloof die tot op vandaag blijft bestaan, opnieuw groter wordt en bovendien een onhoudbaar gegeven is. Tekenend is dat de tekorten op de lopende rekening van de betalingsbalans van PIGS-landen werden gefinancierd met spaargeld uit het noorden van Europa. Dat leidt vandaag tot de bizarre situatie dat de reddingsoperaties voor Griekenland en Ierland feitelijk ook dienen om ons eigen bancair systeem, dat volgepropt zit met vorderingen op PIGS landen, te behoeden voor een nieuwe bankencrisis.

Hoe langer hoe meer rijst de vraag of men ooit uit die vicieuze cirkel geraakt. Stilaan wordt duidelijk dat de ECB nog meerdere keren zal mogen uitrukken om uitslaande eurobranden te blussen. Dat ook België in het vizier ligt van de financiële markten heeft aldus ook te maken met de balansen van onze banken, waarop voor 140 miljard euro vorderingen op PIGS landen staan te blinken. Het heeft dus weinig zin om de financiële markten met de vinger te wijzen omdat zij hiermee rekening houden bij het berekenen van de risicopremie voor België (zie ook ons artikel Financiële markten niet zo irrationeel) . Als de spreads vandaag binnen de eurozone sterk uiteen lopen, dan is dat een gevolg en niet de oorzaak van alle ellende.

Circuitbrekers gezocht

Om de dans te ontspringen, is er nood aan een circuitbreker. Om te vermijden dat de euro uit elkaar spat is er vooral nood aan heel veel solidariteit. Die is er wel maar wordt bedreigd door een gebrek aan geloof in perspectief op langere termijn. Want hoe ga je in de toekomst zorgen voor meer economische convergentie? Het zopas vernieuwde reddingsfonds dat luistert naar de naam Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) biedt daarop geen antwoord. Om te vermijden dat men achter de feiten blijft aanlopen, kan de uitbouw van een politieke bovenbouw helpen. Het voorstel van de euro-obligaties dat vandaag circuleert, zou in dat verhaal passen omdat het noopt tot een overdracht van fiscale bevoegdheden naar het Europese niveau en tegelijk de leden van de club dwingt tot meer eigen nationale verantwoordelijkheid. Een overdracht van meer bevoegdheden botst echter op een Duits grondwettelijk veto. Een tweede probleem is dat euro-obligaties naar de smaak van de Duitsers te veel nadruk leggen op solidariteit vanwege surpluslanden. Duitsland maar ook andere surpluslanden zouden meer rente moeten betalen op hun overheidsschuld en vrezen dat ze in een dergelijk scenario meegesleurd kunnen worden door een eindeloze golf van reddingsoperaties. Daardoor zouden ze zelf uitgroeien tot een probleem.

Een laatste optie is de lange weg via een tastbaardere coördinatie van het macro-economisch beleid, vooral via de arbeidsmarkt en de loon- en prijspolitiek. Dit komt erop neer dat landen proberen op eigen kracht bij te sturen maar wel onder het gezag van Europa. Concreet kan men werken aan de concurrentiekracht via, bijvoorbeeld, een beheersing van de loonkosten of een BTW verlaging op energieprijzen. Maar ook dan moeten nationale heilige huisjes sneuvelen (denk maar aan onze eigen loonnorm). Het is nog maar de vraag of er nog voldoende tijd rest om de euro te redden via die lange weg. Voor België en Frankrijk zouden deze opties nog enigszins soelaas kunnen bieden. Voor sommige PIGS-landen lijkt ook dit kalf reeds verdronken. Om de concurrentiepositie van Griekenland recht te trekken, zijn al heel drastische maatregelen aan de orde. Een devaluatie van de munt zou welkom zijn maar vergt dan weer een exit uit de euro.

Om een dergelijk horrorscenario te vermijden, dringen verregaande en structurele keuzes zich op. Want voor het samenhouden van onze geliefkoosde eenheidsmunt kunnen we niet eeuwig blijven rekenen op de ECB. Solvabiliteitsproblemen los je niet op met blusacties op basis van liquiditeit. Je kunt er hoogstens wat tijd mee kopen en die tijd lijkt stilaan op. Komt er niet snel meer politieke bovenbouw – al of niet via euro-obligaties- dan lijkt de euro in zijn huidige vorm geen lang leven meer beschoren.

Reacties

H. Vanerps

0

 

 

De Verenigde Staten kennen ook een economische divergentie tussen de verschillende staten. Zij hebben wel een politieke bovenbouw die evenwel noch de vastgoedcrisis, de bankencrisis, de financiële crisis en de schuldcrisis heeft kunnen voorkomen. Wel integendeel.
Een politieke bovenbouw en Europese obligaties versterken de nationale overheden alleen maar in hun onverantwoord gedrag van schuldcreatie.

vrijdag 10 december 2010 om 14:22

Antwoord

Niet invullen aub
Naam *
Code   

Voeg reactie toe

Annuleren

Kris Boschmans

0

 

 

Bedankt voor de feedback.

De problemen in de Verenigde Staten zijn inderdaad niet minder groot.

Het verschil is wel dat een einde van de Amerikaanse muntunie ondenkbaar is, net door het bestaan van een solide politieke bovenbouw, terwijl de eurozone toch serieuze barsten begint te vertonen.

Ik heb wel sympathie voor uw argument dat euro-obligaties de zuidelijke lidstaten enkel maar zou belonen en aanzetten in verantwoord budgettair gedrag. In Duitsland kunnen dergelijke argumenten overigens op nog veel meer sympathie rekenen…

dinsdag 14 december 2010 om 15:59

Antwoord

Niet invullen aub
Naam *
Code   

Voeg reactie toe

Annuleren

Niet invullen aub
Naam *
Code   

Voeg reactie toe