Griekenland toont zich een dankbaar studie-object voor economen. De oorzaken van de huidige malaise van het land, wier economie in de tweede helft van dit jaar nog kromp met anderhalf procent, zijn immers velerlei en vaak leerrijk voor andere landen, niet in het minst het onze. De enorme kosten -en de zware onderschatting vooraf- van de Olympische Spelen van 2004 dienen als een waarschuwing voor andere, kleine landen met ambities voor de organisatie van grote internationale sportevenementen. De ontsporing van de loonkosten, die een prominente oorzaak vormt van de verslechterende Griekse concurrentiepositie, illustreert het belang van een loonkostenmatiging in België.

Fakelaki en rousfeti

Een ander pijnpunt van de Griekse economie is de hoge mate van corruptie, de focus van dit artikel. Volgens Transparancy International, een gerespecteerde organisatie die corruptie meet en internationaal vergelijkt, scoort Griekenland het slechtste van alle EU-landen op dit domein (samen met Bulgarije en Roemenië). Dezelfde organisatie hield een steekproef bij 6.000 Grieken waaruit blijkt dat 13 procent het laatste jaar steekpenningen betaald heeft (in Griekenland bekend onder het woord ‘fakelaki’, vrij vertaald als ‘kleine enveloppes’). Cliëntelisme en politieke dienstverlening, waarvoor de term ‘rousfeti’ bestaat, is eveneens wijdverspreid. In een recente rapportage interviewde ‘De Tijd’ een jonge, Griekse academicus die geen werk in eigen land kan vinden zonder connecties en daarom overweegt te emigreren naar het buitenland.

Hoe schadelijk is een systeem waar patronage en corruptie welig tiert, voornamelijk voor wat de overheidsfinanciën betreft? Bestaan er grote verschillen tussen Europese landen onderling? En natuurlijk dé hamvraag, hoe scoort België?

Crony capitalism en good governance

Allereerst moet aangestipt worden dat ‘corruptie’ een veel te sterke term is. Subtielere vormen van corruptie, die niet per se illegaal zijn, kunnen de economie eveneens schaden. In het Engels bestaat de term ‘crony capitalism’, waarmee een ongezonde verstrengeling tussen de bedrijfswereld en de ambtenarij of politieke klasse wordt bedoeld. Dit kan tot uiting komen in favoritisme ten opzichte van bepaalde ondernemingen met goede politieke connecties als het gaat om belastingsvoordelen, het bekomen van vergunningen, (product)regulering en dergelijke meer.

Een overheid die veel geld vrijmaakt voor subsidies loopt meer risico op crony capitalism, en dit vooral als de toekenning van deze subsidies op een weinig transparante manier verloopt. De weinig efficiënte toewijzing van overheidssubsidies (zeker indien connecties een belangrijker rol spelen dan de noodzaak) en de concurrentievervalsing kunnen de economie en belastingsbetaler schade toebrengen. Ingewikkelde reguleringen, een ondoorzichtig belastingssysteem of vergunningsbeleid verhogen eveneens het risico dat lobbywerk loont en ‘goed geplaatste’ bedrijven of burgers meer gedaan krijgen. Dit risico neemt toe met het aantal ambtenaren dat kan meebeslissen en bijvoorbeeld een vergunning kan tegenhouden.

Ook politieke benoemingen, dienstbetoon of cliëntelisme zijn vaak niet strikt onwettig, maar even goed nefast voor de efficiënte werking van de overheid. Zo leidt dit alles tot het ontstaan van overheidsfuncties met weinig toegevoegde waarde of ingevuld door personeel met de juiste partijkaart, maar foute kwalificaties.

Kortom, ‘good governance’ is belangrijk, niet enkel voor de bedrijfswereld, maar ook voor de overheid. Goed functionerende ‘overheidsgovernance’ hangt af van factoren als een kritische pers en een transparant systeem van openbare aanbestedingen tot een volstrekt onafhankelijk (niet gepolitiseerd) en snel werkend justitie-apparaat.  

Verband governance en overheidsfinanciën

Daniël Kaufmann, vroeger actief binnen de Wereldbank en momenteel bij de prestigieuze denktank Brookings Institution, is waarschijnlijk dé expert op dit terrein. In een recent verschenen onderzoek gaat hij het verband na tussen corruptie (zeer ruim gedefinieerd) aan de ene kant en overheidstekorten aan de andere kant voor OESO-landen (zie figuur).

Allereerst bestaan er grote internationale verschillen wat betreft politieke cultuur en corruptie. Een gebrekkige ‘overheidsgovernance’ vormt niet enkel een probleem voor derde wereldlanden. Sommige landen scoren veel beter dan anderen, ook binnen de geïndustrialiseerde wereld, net zoals sommige ondernemingen een sterkere corporate governance uitoefenen dan anderen. Bovendien is het verband tussen corruptie in de brede zin van het woord sterk en significant, zoals onderstaande figuur aantoont. Landen met een goede governance (rechts op de figuur) vertonen veel vaker een surplus van het overheidsbudget, en omgekeerd.

De impact van een betere governance op de overheidsfinanciën valt niet te onderschatten. Indien Griekenland het ‘corruptieniveau’ van Spanje zou behalen (zelf geenszins de beste leerling van de klas) zou het gemiddelde tekort over de jongste vijf jaar slechts 2,5 procent bedragen in plaats van 6,5 procent zoals momenteel het geval is, zo betoogt Paul Romer van Stanford University.

De mechanismen waarop corruptie in de ruime zin van het woord de overheidsfinanciën aantasten, zijn velerlei. Een systeem waar patronage en cliëntelisme endemisch is, verhoogt de overheidstewerkstelling onnodig, met alle kosten voor de overheid vandien. Dit ligt ten dele aan de basis van de Griekse schuldproblematiek waar er te veel mensen aan aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden voor de staat werken. In ‘corrupte’ landen worden subsidies niet altijd goed besteed, terwijl openbare investeringen vaak aan een te hoge kost plaatsvinden. De belastingsinning verloopt eveneens minder vlot in deze landen. Zo vindt er veel meer zwartwerk en belastingsontduiking plaats in landen met een tekortschietende governance. Opnieuw biedt Griekenland, waar slechts 15.000 van de 11 miljoen inwoners vorig jaar een inkomen van meer dan 100.000 euro heeft aangegeven, een voorbeeld ter zake.

België bij de middenmoot

Volgens het Transparancy International rapport van 2009 komt België op een wereldwijde 21^e plaats, beter dan de Centraal en Oost-Europese landen en het Middellandse Zeegebied, maar slechter dan de meeste andere Europese landen en de Angelsaksische wereld. De Wereldbank houdt gelijkaardige statistieken bij omtrent overheidsgovernance, waarbij ons land opnieuw bij de Europese middenmoot hoort en vooral Scandinavische landen hoge toppen scheren.

België scoort dus niet uitermate slecht inzake overheidsgovernance, maar er is nog veel ruimte tot verbetering. De wafelijzerpolitiek, waarbij grote projecten en overheidsinvesteringen ongeacht de noodzaak netjes verdeeld worden over de gewesten vormt hiervan een eerste voorbeeld. Hoewel de situatie minder extreem is dan in Griekenland, zou ook ons land het kunnen stellen met minder ambtenaren en laat de overheidsefficiëntie en personeelsbeleid heel wat te wensen over. http://www.vkwmetena.be/artikels/slank-en-efficient-overheid-op-dieet

Verhalen over politieke benoemingen zijn eveneens legio in ons land en niet altijd uit de lucht gegrepen. In dit verband denken we bijvoorbeeld aan de recente Panorama-reportage ‘Het failliet van financiën’, waar de onwaarschijnlijke politisering van een van ’s lands belangrijkste ministeries wordt aangeklaagd. Vandaag (26 september 2010) nog berichtte ‘De Standaard’ dat het Antwerpse gerechtsgebouw nog duurder uitvalt dan gevreesd. Als oorzaken wordt het negeren van de openbare aanbestedingsprocedures, een gebrekkige controle op de ingebrachte facturen en een belangenverstrengeling tussen de uitvoerder van de werken en de controleur aangehaald. In dezelfde krant, slechts één pagina verder, hekelt een vrederechter de zeer ongelijke verdeling van de werklast binnen justitie; extra werkkrachten gaan niet altijd naar de kantons die er het meeste behoefte aan hebben.

Overheidsgovernance is een veelomvattend begrip en een verbetering vergt een lange termijn inspanning. Nochtans zouden onze overheidsfinanciën er heel wat beter uitzien mocht onze overheid een voorbeeld nemen aan landen als Finland of Nederland.

Reacties

Niet invullen aub
Naam *
Code   

Voeg reactie toe