Bladwijzer en delen
Over de auteur
Rik De Wulf (1957) is Business Ethics Manager bij VKW Metena. Hij is master in de organisatiepsychologie, gezondheidswetenschappen en Business Administration. Zijn bijdragen situeren zich op het bredere terrein van het ethisch ondernemen.
| Ik sta even stil, en dat is een hele vooruitgang |
| Geschreven door Rik De Wulf |
| woensdag, 08 juni 2011 13:25 |
|
Overload aan informatie creëert mentale overbelasting, maar ook een verschraling van het open, zelfkritische denkvermogen. We moeten nu en dan ‘off-line’ kunnen gaan: letterlijk, maar ook figuurlijk. Dat deden vijftien Kempense ondernemers in wat zij noemden hun ‘Begijnhofgesprekken’. Hun ervaring : stil staan was in dit geval niet achteruit gaan. Cognitieve overbelastingWe bevinden ons in een staat van cognitieve overbelasting. Dat vindt Nicholas Carr, die wereldfaam vergaarde met zijn boek ‘Is Google making us crazy?’ IT verandert de manier waarop mensen denken en voelen. Elke nieuwe technologie – van landkaart tot uurwerk – doet dit, maar de impact van het internet is volgens Carr extra gevaarlijk. Waarom? Het internet maakt snelle veranderingen in focus bijna tot een tweede natuur van ons brein, waardoor we ontmoedigd worden om lang en diep over eenzelfde onderwerp na te denken. Nochtans kan wijsheid volgens Carr enkel ontstaan door creatief en gedurende lange tijd met één onderwerp bezig te zijn. Dit betekent niet dat we het internet meteen naar de verdomhoek moeten verwijzen, maar we moeten wel oog hebben voor wat we dreigen te verliezen. ‘Ga offline en begin opnieuw zelf na te denken’, maant hij de surfende en twitterende medemens aan. Meer en meer denkers en doeners uit de ondernemerswereld gaan belang hechten aan het vinden van rust om, te midden de storm aan informatie, na te denken over wat echt belangrijk is. ‘Tijd nemen om stil te staan’ noemt Bert Claerhout, hoofdredacteur Kerk en Leven, het creëren van ‘woestijnervaringen’. Zelf trok hij zich voor enkele maanden terug in een klooster in het Marokkaanse Atlasgebergte, maar hij maant ons aan niet met z’n allen hetzelfde te gaan doen. ‘Veel belangrijker is dat we de woestijn hier en nu in onszelf opzoeken. Dat je momenten creëert waarop je afgooit wat eigenlijk overbodig is, waarop je stilstaat om na te denken over waar je mee bezig bent. We vluchten steeds in over-activiteit, zowel professioneel als privé. Die korte periodes van herbronning zijn belangrijk om even los te laten en uit te komen bij wat fundamenteel is. De vorm die je daarbij kiest, kan heel verschillend en persoonlijk zijn.’ Gebrek aan kritisch inzichtDe hoge snelheid waarmee communicatie- en informatiestromen op ons afkomen, heeft zijn prijs. Dat blijkt onder meer uit een studie van Sidney Finkelstein , die op zoek ging naar de oorzaken achter het falen van ondernemingen. Hij concludeerde dat dit falen niet altijd kan verklaard worden vanuit externe factoren, zoals een tekort aan middelen of tegenzittende omstandigheden. Hij identificeerde vier interne symptomen die, wanneer ze afzonderlijk of gecombineerd voorkomen, kunnen leiden tot verzwakking of verzieking van een onderneming. Ten eerste wijst hij op vooringenomenheid bij leidinggevenden, wat een juiste perceptie van de realiteit verhindert. Vervolgens koppelt hij hieraan het bestaan van illusies en waanideeën, die deze vertekende percepties in stand houden. Ten derde komt falen voort uit slecht werkende communicatiesystemen, die alleen effectief zijn voor het doorgeven van urgente, feitelijke informatie. Tot slot is er de nefaste impact van leiders die zichzelf overschatten, die te veel vertrouwen stellen in wat vroeger werkte en in hun eigen intuïties. Daardoor leggen ze - bewust of onbewust- kritische stemmen het zwijgen op. Al deze factoren hebben te maken met een gebrek aan kritisch inzicht. Dit gebrek blijkt niet voort te komen uit een tekort aan informatie of wetenschappelijke rapporten, maar uit een ‘gesloten geesteshouding’ bij de gebruikers van deze informatie en rapporten. Stappen naar een verruimd inzichtHet voortdurend blijven aanscherpen van een open, reflexief, zelfkritisch denkvermogen is voor een ondernemer wat het trainen van de baltechniek is voor een voetbalspeler. Het is een blijvende uitdaging én een voorwaarde voor authentiek leiderschap. Hoe pak je dit aan? In het voetspoor van de Griekse filosoof Socrates, komen we tot drie stappen die leiden naar verantwoord inzicht. De eerste stap bestaat erin inzicht te krijgen in de eigen onwetendheid. ‘De wijze herkent de grens van zijn kennis’, zegt Socrates. Of nog : ik weet dat ik niet weet. Deze vorm van inzicht ontstaat uit het voortdurend stellen van vragen. Door de confrontatie met onopgeloste vragen, problemen en paradoxen wordt de geest wakker gemaakt. We komen los van vastliggende vooronderstellingen en intuïties. Er komt ruimte voor iets nieuws. Het besef van niet-weten maakt een mens ook nederig. De tweede stap is de inkeer in zichzelf. Het is de kunst om te leren luisteren naar de diepere intuïties en zingevingslagen in ons bewustzijn. We kennen vandaag verschillende vormen die dit luisteren bevorderen: mindfulness, meditatie, opstellingen, wandelen … De derde stap is de dialoog. In socratische zin is de dialoog een gemeenschappelijk onderzoek naar overtuigingen, onzekerheden en twijfels rond een vraag waarop geen eenduidig antwoord bestaat. Door elkaar wederzijds te bevragen, ontstaat ‘samen denken’. In de dialoog leren mensen verschillen te benutten om tot ‘wijsheid’ te komen. Hierin verschilt de dialoog wezenlijk van de discussie, waar het de gesprekspartners vooral om te doen is de verschillen aan te houden en te verdedigen. Belangenbehartiging wijkt in de dialoog voor gemeenschappelijk zoeken naar een verantwoord inzicht. Het verruimende moment in de dialoog ligt in de openheid van de deelnemers voor elkaar: in de bereidheid om naar de ander te luisteren, maar ook uitdrukking te geven aan wat men zelf denkt. Het van oorsprong Griekse woord ‘dialoog’ betekent overigens ‘stroom van betekenissen’. Ondernemers in dialoogVoor VKW Het Ondernemersplatform vormt dialoog de rode draad in de zoektocht naar de diepere betekenis van het ondernemerschap. Bij een terugblik op het aflopende werkjaar springen twee bijzondere initiatieven in het oog. Vijftien Kempense ondernemers namen in de voorbije weken het initiatief tot een reeks ‘Begijnhofgesprekken’, genoemd naar de locatie waar ze plaatsvonden. Als leidraad voor deze dialoogmomenten kozen ze een sprekend citaat van de Duitse theaterauteur Bertold Brecht: ‘Ik sta even stil en dat is al een hele vooruitgang’. Een groep West-Vlaamse bedrijfsleiders ontmoette elkaar in een vergelijkbaar initiatief. Zij namen het socratisch beginsel ‘Ken uzelf’ als leitmotiv. Hun beweegreden: wie als leider wil inspireren, moet zelf inspiratie kunnen opdoen. De deelnemende bedrijfsleiders ervoeren de uitwisseling van gedachten in deze sessies als inspirerend, bevrijdend, zelfs openbarend. De creatieve kracht bleek te liggen in de kwaliteit van de dialoog, die vertrouwen bood, kwetsbaarheid toeliet en gelegenheid bood inzichten te vormen, te verfijnen en te delen. Dit waren ‘woestijnervaringen’, tussen de waan van de dag door. Momenten van ‘off-line’ gaan en inspiratie vinden in de samenvloeiing van gedachtenstromen. Stil staan, zonder achteruit te gaan. |
Reacties
als je iets wil zien passeren in je leven,
moet je af en toe eens aan de kant gaan zitten !
Heel inspirerend hierbij is de "Reptitieve Waarom" vraag; zowel tijdens mijn studies als bij professionele beslissingen heeft dat mij toegelaten om complexe situaties te begrijpen en te doorgronden en doordachte beslissingen te nemen. En de reeks "Waarom?"s stopt maar als je echt de fundamenten van een situatie of beslissing hebt blootgelegd.
Daaraan gekoppeld is de "afspraak met jezelf" een sterk middel.Zelfs in hectische agenda's nam ik minstens één keer per week een "afspraak met mezelf" van minstens 30 minuten en mocht daarbij niet gestoord worden. Hét moment om de toestand in je bedrijf te overschouwen en het "Waarom" van toestanden en te nemen beslissingen te analyseren en begrijpen.
En indien je vindt dat je zelf niet kritisch genoeg bent op jezelf, is een "alter ego" een mogelijke aanpak, maar echte "alter ego's" zijn wel heel moeilijk te vinden.
Succes !