De redding van de Europese banksector draait steeds meer uit op een grootscheepse recyclageoperatie van papieren schuldtitels. De cirkel is rond.

Sector in nood 

Afgelopen week stemde het Duits parlement in met het reddingsplan voor Zuid-Europa en Griekenland in het bijzonder. Dat ging niet zonder moeite maar veel keuze heeft Berlijn niet want het bankroet van een Zuid-Europese eurobondgenoot zou de eigen en Europese financiële sector heel wat schade berokkenen. De reden hiervoor is er vanuit het noorden van Europa gedurende het voorbij decennium heel wat spaaroverschotten werden belegd in de sterk groeiende economieën van Zuid-Europa. Waarom ook niet? Groeimarkten zijn nu eenmaal een lucratief beleggingsoord voor spaargeld dat op zoek is naar rendement en sinds de invoering van de euro werd ook nog eens het wisselrisico met Zuid-Europa geëlimineerd. Er was bovendien het geloof dat een verdere economische integratie en convergentie de stabiliteit van de eurozone zou ten goede komen en aldus ook het risico op een onevenwichtige economische ontwikkeling. Daarmee werd het risico op wantbetaling, zelfs voor de met schulden overladen lidstaten van de muntunie, zeer laag ingeschat. De extreem lage risicopremies op schuldtitels van Zuid-Europese landen onderstreepten dit geloof.

Eurodivergentie

Maar zoals inmiddels is geweten, is er van die verdere convergentie niet veel in huis gekomen. Behalve op het vlak van inflatie moeten we voor wat betreft economische groei, werkloosheid, betalingsbalansen, overheidstekorten, schuldgraad,… spreken van een verdere divergentie. De leden van de muntunie groeiden economisch steeds verder uit elkaar en bij gebrek aan evenwichtsmechanismen (Cf. muntdevaluaties) is het verder uit mekaar spatten van zo’n muntunie simpelweg een kwestie van tijd. De financiële crisis stak het vuur aan het lont, vooral via snel oplopende begrotingstekorten die het gebrek aan kredietwaardigheid van de zwakste leden van de groep op een pijnlijke wijze hebben blootgelegd.

Toch kon men een tijdlang de schijn ophouden, vooral dankzij een expansief monetair beleid. Sinds bijna een jaar kunnen Europese banken bij de ECB haast onbeperkt geld lenen tegen een tarief van 1% en voor een termijn van 12 maanden. In juni 2009 werd alzo voor 442 miljard euro aan liquiditeiten opgehaald. Na de slechte ervaringen met de subprime rommel werden heel wat van deze goedkope werkingsmiddelen door onze banken belegd in staatsobligaties. Sinds het uitbreken van de kredietcrisis bedraagt de opbrengst op schuldpapier van Zuid-Europese landen alsook Ierland een veelvoud van de kost die men moet afdragen aan de ECB. Zelfs Duits overheidspapier was tot voor kort met een rendement van meer dan 3% in die omstandigheden een zeer lucratieve belegging.   

De cirkel is rond

Maar dat was niet genoeg. Om de cirkel rond te maken konden de banken het staatspapier, ook dit van Griekenland, bij de ECB recycleren als onderpand om alzo nieuwe middelen op te halen. En uiteraard waren ook de overheden blij met deze kringloop die hen voorzag van vers kapitaal. De redding van de noodlijdende banken had veel gekost en de talrijke relanceplannen dienden gefinancierd te worden via de begroting. De ingrepen van de ECB vergemakkelijkten de emissie van nieuwe schuldtitels in de markt. Met de geboden rendementen op staatspapier konden onze banken overigens de schijn opwekken dat ze opnieuw blaakten van gezondheid. Bereken zelf maar eens hoeveel miljarden winst een belegging van 442 miljard in staatsobligaties de Europese banksector het afgelopen jaar kan hebben opgebracht tegen een rendement van minstens 3%? Dat rendement bezorgt de overheden overigens een legitimatie voor de hoge kostprijs van hun reddingsacties. Ook de gestage opmars van de koersen van bankaandelen onderstreepte die these. Althans, tot voor kort want inmiddels zijn we terug naar af. De investeringen van de overheid in Dexia en het voormalige Fortis, bijvoorbeeld, zitten qua rendement ruim onder nul, zo berekende De Tijd onlangs.

Griekse lessen

Wat de Griekse crisis aantoont, is dat er grenzen zijn aan het recyclageproces. Wat is de reële waarde van de massa schuldtitels die Europese banken in portefeuille hebben en waarvan een deel bij de ECB zit als onderpand? Over een langere termijn is de echte waarde van al dat papier gelijk aan de waarde van de reële economie en die kromp vorig jaar in de eurozone met 4%. En dat is precies het zwakke punt van het nieuwe reddingsplan. Het ruikt te veel naar more of the same. Weliswaar werd een nieuw rondje afschrijvingen bij de banken vermeden, het plan doet weinig of niets aan de structurele tekortkomingen die eigen zijn aan de muntunie. In de plaats vergrijpt men zich aan een bijkomende monetaire injectie, deze keer door middel van de rechtstreekse aankoop van staatsobligaties door de ECB. Ze deed dit vorige week reeds voor een bedrag van 16,5 miljard euro. Banken die willen vermijden dat ze hun gedegradeerde staatsobligaties van Zuid-Europese landen moeten afschrijven, kunnen ze nu omruilen bij de ECB voor… eurobiljetten. En dat bezorgt de markten nu precies hoofdbrekens. Wat is zo’n euro nog waard als je hem kan inruilen voor iets dat je gisteren niet meer kwijt geraakte aan de straatstenen?

Terwijl de opeenvolgende reeks reddingsoperaties van de financiële sector steeds meer gelijken op wanhoopsdaden, wordt de ECB gedwongen zich steeds nadrukkelijker te spiegelen aan baron Münchhausen die zich uit het moeras wil bevrijden door aan zijn eigen laarzen te trekken. De echte les van dit Grieks drama is dat we hard zullen moeten werken. Besparingen en bezuinigingen zijn een goed begin. Maar zonder structurele hervormingen geraken we er op termijn niet uit. We zouden al kunnen beginnen met een echte en grondige herijking van de financiële sector want met recyclageoperaties alleen gaan we er niet komen. Ook in de jaren dertig heeft het vijf à zes jaren geduurd voor men tot dat besef is gekomen. Het lijkt erop dat we er deze keer minstens even lang gaan over doen.

Reacties

Niet invullen aub
Naam *
Code   

Voeg reactie toe