De media hebben de voorbije week veel aandacht besteed aan de eerste verjaardag van de val van Lehman Brothers, het startschot van de kredietcrisis. BBC ging hierin het verst met een uitstekende reconstructie van het fatale weekend van 15 september. Een schare topacteurs gaf gestalte aan de protagonisten van dat weekend. Net als heel wat andere analyses, leert de documentaire dat Lehman (tijdelijk) te redden viel. Indien Lehman een overbruggingskrediet van twee dagen had gekregen, had Barclays een aandeelhoudersvergadering kunnen bijeenroepen om de overname van Lehman goed te keuren. De vraag hierbij is of de wereld er nu helemaal anders had uitgezien indien Barclays Lehman had overgenomen?

Dit soort vragen behoort tot de categorie vragen zoals hoe de wereld er had uitgezien indien de aanslag van Georg Elser op Adolf Hitler op 8 november 1939 wel degelijk was gelukt. Helemaal anders wellicht, alleen kunnen we eindeloos speculeren over het antwoord op die vraag. Voor velen is dit soort ‘Wat als…’ vragen spielerei voor historici. Toch levert dit soort discussies interessante inzichten in de onderliggende trends en machtsverhoudingen.

In het geval van Lehman zijn er nogal wat argumenten om te stellen dat het faillissement van Lehman een kapitale fout was van het Bush-regime. Ook al verkeerden de Amerikaanse - en de wereldeconomie toen al in een slechte staat, het faillissement van Lehman zorgde voor heel wat schade bij partijen die ver van de problemen in de Amerikaanse huizenmarkt en de CDO's stonden. Zo droogde heel wat financiering van scheepstransport op, waardoor de internationale handel een ongemeen harde klap kreeg. Dit gold ook voor de handel tussen landen waar toen nog hoegenaamd geen sprake was van een recessie.

Het einde van Lehman zorgde voor een felle reactie op de markten. Heel wat partijen (bv. hedgefondsen) die met Lehman handel dreven moesten ofwel alles bevriezen, ofwel alle activa aan dumpingkoersen op de markt gooien. De liquiditeit in heel wat markten droogde volledig op. Het feit dat Lehman niet werd gered, gaf speculanten extra argumenten om kwetsbare banken in de vernieling te rijden, zoals met Fortis het geval was. Dit alles zorgde voor een bevriezing van de kredietmarkt waardoor ook gezonde bedrijven en banken niet meer aan krediet geraakten.

Tot slot werd dit allemaal fel uitgesmeerd in de media, waarbij de ene doemdenker over de andere viel. 1929 zou klein bier zijn in vergelijking met wat ons te wachten stond. Dat kelderde het consumenten- en ondernemersvertrouwen waardoor gezinnen alleen nog tot de aller-noodzakelijkste aankopen overgingen.

De wereldeconomie werd uiteindelijk gered doordat overheden massaal geld investeerden om de banken en de economie te redden. Gevolg is wel dat de staatsschulden naar ongekende hoogtes stijgen en niemand echt goed weet hoe die schulden op een voor de economie zo pijnloos mogelijke manier verminderd kunnen worden.

De andere these is dat Lehman een accident was dat sowieso moest gebeuren. Was het Lehman niet, dan was het Merrill Lynch, Washington Mutual of een grote buitenlandse speler die over de kop zou gaan. De meeste grote Amerikaanse banken waren ondergekapitaliseerd. De republikeinen, die toen aan de macht waren, konden het tegenover hun achterban onmogelijk maken om alle banken te redden, vooral omdat op dat moment niemand wist hoeveel banken in de problemen zaten en hoeveel geld er nog nodig zou zijn. Dus ging de Amerikaanse regering sowieso wel één bank laten failliet gaan, zeker met de presidentsverkiezingen in het vooruitzicht. Mocht ze dit niet hebben gedaan, hadden shorters wel een bank failliet gespeculeerd.

Fundamenteel was de Amerikaanse economie de voorbije jaren op een zeepbel gegroeid. De huizenprijzen waren door heel wat oorzaken veel te fors gestegen waardoor huizen op het hoogtepunt 30-40% te duur waren. Die huizen waren vooral met krediet gefinancierd waardoor banken met kredietportefeuilles zaten die in werkelijkheid veel minder waard waren. Voor een bank betekende dit ofwel het kapitaal verhogen, ofwel finaal over kop gaan.

Achteraf is het dan ook niet zo verwonderlijk dat Europese banken, en dan vooral die in Duitsland en de Benelux, veel Amerikaanse probleemkredieten hadden. Die landen hadden namelijk al jaren een groot handelsoverschot met de VS. De opbrengsten van die overschotten moesten onrechtstreeks in de VS geherinvesteerd worden, in de vorm van kredietpapier zodat de VS kon consumeren op krediet. Dus waren ook de Europese banken genoodzaakt zware afschrijvingen door te voeren op die kredietportefeuilles, waardoor die banken moesten geherkapitaliseerd worden.

Je kan stellen dat de chaos die Lehman creëerde wereldwijd overheden wakker schudde om forse maatregelen te nemen om een herhaling van de Grote Depressie te voorkomen. Tot nader order is dit ook gelukt. Zonder Lehman was men blijven aanmodderen en ging de economie geleidelijk verder wegzakken en gingen overheden en centrale banken te lang geaarzeld hebben. Of was de overmoed bij de zakenbanken nog gestegen waardoor de zeepbellen nog omvangrijker waren geworden. Misschien waren we dan echt in de Grote Depressie II beland. Al bij al zijn we er dus nog goed van afgekomen.

Samengevat kan je stellen dat Lehman de wereld een hartinfarct heeft bezorgd dat achteraf bekeken misschien te vermijden was. Maar de patiënt was sowieso al zwaar ziek en dreigde steeds zieker te worden. Door het infarct zijn de dokters pas echt de zware middelen gaan inzetten zodat de ziekte aangepakt werd en de patiënt kon overleven.

Reacties

Niet invullen aub
Naam *
Code   

Voeg reactie toe