Glazen bol in de kast

Wie durft zich in deze tijden nog te wagen aan economische voorspellingen? Als schijnbaar onschuldige uitspraken van een centrale bankier of een belangrijk politiek leider huizenhoge schokgolven door de financiële markten kunnen jagen, dan stellen economische waarzeggers zich best ietwat bescheiden op. Toen VKW Metena drie jaar geleden een aantal ontbijtsessies aan de kredietcrisis wijdde, was dat eigenlijk al niet anders. Bij de toehoorders heerste er op dat ogenblik vooral ongeloof over de ernst van de zaak. Onder hen ook tal van bankiers die bevestigd kregen wat ze vreesden, namelijk dat ook 'hun' bank tot de probleemdossiers moest gerekend worden.

Chinese zeepbel

Drie jaar later staan we kennelijk nog niet veel verder. Nu situeert de stress op de financiële markten zich vooral in en rond de eurozone. De groeiverwachtingen voor de wereldeconomie werden het afgelopen jaar fors neerwaarts aangepast. Europa zal in 2012 nog amper groeien. Voor de VS lijkt 2% nog steeds haalbaar maar ook zij gaan gebukt onder de toenemende onzekerheid rond de euro. Daarbovenop komt de onzekere situatie in China waar steeds meer waarnemers vrezen voor het uiteen spatten van een krediet- en vastgoedzeepbel (zie ook Een nieuw tijdperk voor China?). Het ongebreideld lenen zou wel eens als een boemerang kunnen terugkomen naar de Chinese groei. Loontje komt vroeg of laat om zijn boontje. Men kan niet ongestraft de wisselkoers langdurig manipuleren. Een lage Renminbi riskeert inflatie, overwaardering van activa en overdreven kredietgroei in de hand te werken. Niemand is immuun voor fundamentele wetmatigheden. Zeker niet in een wereld waar de belangrijkste handelspartner van China onder het mom van kwantitatieve versoepeling een vloedgolf van dollars in het systeem injecteerde.

Onze munt, uw probleem

Ook Europa ontsnapt niet aan de economische logica dat begrotingssaldo's nauw samenhangen met handelsprestaties en private spaarvermogens. Onze eigen leiders lijken echter steeds meer bemeesterd te worden door een soort van manisch-depressieve staat van ontkenning. Eerst was er geen probleem met de banken, met Griekenland, met Ierland,... en nu met de euro. Maar inmiddels staat de deur voor een uitstap van Griekenland op een kier. Het steeds weer moeten terugkomen op zijn stappen ondermijnt het vertrouwen van iedereen. Daardoor wordt de legendarische uitspraak uit de mond van Nixon's minister van financiën, John Connolly, hoe langer hoe meer een Europees adagium. Connolly verklaarde in 1971 voor een groep van Europese ministers van Financiën 'The dollar is our currency but your problem'. Vandaag houdt de hele wereld de adem in rond de toekomstige waarde van de euro en zelfs haar voortbestaan. Komt er een nieuwe muntunie onder leiding van Duitsland? Spat Europa uit elkaar? Het zijn fundamentele vragen waar consumenten, investeerders, beleggers,... niet meer om heen kunnen. Ook de euro is nu 'too big to fail' geworden. Dat bracht de Europese leiders op het lumineuze idee om de steun van het IMF en surpluslanden in te roepen.

Structurele problemen

Helaas kan Europa zich niet permitteren wat de VS in 1971 zich wel kon. We zullen onze probleempjes zelf moeten oplossen. Ofwel groeit de eurozone uit tot een transferunie waar landen als Griekenland nog voor vele jaren aan infusen blijven hangen. Ofwel laat men de euro vallen. Er zijn geen tussenoplossingen en financiële markten weten dit maar al te goed. De zogenaamde PIGS-landen zijn immers nog voor lange tijd niet opgewassen tegen de concurrentiekracht van surpluslanden en dat is het echte probleem van de euro. Een schoktherapie met besparingen en loondalingen kan snel doorgevoerd worden maar om structureel in te grijpen heeft men veel meer tijd nodig. Een innovatief industrieel apparaat, een fiscale structuur die werken beloont, het aanpakken van de uitwassen van een decennialang verwrongen systeem,... ? Dat doe je niet in een drafje. De PIGS landen zullen nog voor langere tijd een beroep moeten doen op financiële transfers van overschotlanden. Transfers zijn daarbij geen leningen in de klassieke zin van het woord! Organiseren we die transfers niet, dan dreigt Zuid-Europa in een deflatoire spiraal terecht te komen, zoals in de jaren dertig. Krijgen de landen geen hulp dan kunnen ze maar beter zelf uit de euro stappen. Het wordt dus tijd om keuzes te maken. Een transferunie vergt verregaande overdacht van budgettaire en fiscale bevoegdheden naar een supranationaal niveau maar ook langdurige solidariteit om de noodzakelijke aanpassingen te laten doorwerken. Als men daar niet klaar voor is dan heeft de euro niet langer een reden van bestaan.

Conclusie

2012 dient zich somber aan. De stresstest van VKW Metena doet het ergste vermoeden. In eigen land hangt het overleven van 50.000 bedrijven aan een zijden draadje (zie Stresstest voor kmo's). Maar crisissen zijn uitdagingen en de deus ex machina komt meestal uit de hoek waarvan men die het minst verwacht. Misschien wil Duitsland dat de euro uit mekaar spat? Maar veel hebben ze daar niet bij te winnen. Als surpluslanden hun eigen bevolking uitgelegd krijgen waar de klepel hangt dan heeft de euro een goede kans op overleven. We blijven daarin geloven.

Een tweede kans is dat de crisis ons moet doen nadenken over de oorzaken ervan. Dat is tot op heden te weinig gebeurd. Daarom zal VKW Metena het komende jaar werk maken van een breder onderzoeksprogramma dat peilt naar die dieperliggende mankementen van ons huidig socio-economisch systeem. We zijn er zeker van dat we ons daarmee veel beter zullen kunnen bewapenen tegen het onheil dat de toekomst mogelijks zal brengen.

Bekijk ook de presentatie van de #vkwtwunch van 22 december 2011.

Reacties

Niet invullen aub
Naam *
Code   

Voeg reactie toe